नवी दिल्ली:
माजी पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांचे सल्लागार संजय बारू यांनी एप्रिल 2014 मध्ये एक पुस्तक लिहिले – ‘द ॲक्सिडेंटल प्राइम मिनिस्टर’. मनमोहन सिंग यांच्या पंतप्रधानपदाच्या कार्यकाळावर हे पुस्तक लिहिले आहे. या पुस्तकामुळे राजकीय खळबळ उडाली. यानंतर मनमोहन सिंग पंतप्रधान होणे आणि त्यांच्या कार्यकाळाबद्दल अनेक गोष्टी बोलल्या जाऊ लागल्या.
संजय बारू यांची मे 2004 मध्ये पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांचे माध्यम सल्लागार म्हणून नियुक्ती करण्यात आली होती. ऑगस्ट 2008 पर्यंत ते या पदावर होते.
2004 च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपला पराभवाला सामोरे जावे लागले आणि काँग्रेस सर्वात मोठा पक्ष म्हणून समोर आला. यानंतर आघाडीत असलेल्या काँग्रेसने सरकार स्थापनेचा दावा केला. त्यावेळी सोनिया गांधी हा काँग्रेसचा सर्वात मोठा चेहरा होता आणि पक्षातील प्रत्येकाला त्यांना पंतप्रधान म्हणून पाहायचे होते. खूप समज देऊनही ती तयार झाली नाही आणि मग मनमोहन सिंग यांना पंतप्रधान म्हणून पुढे करण्यात आले. स्वत: सोनिया गांधी यांनी त्यांचे नाव पुढे करून सर्वांना पाठिंबा देण्याचे आवाहन केले होते.
या घटनेचा संदर्भ देत संजय बारू यांनी त्यांना अपघाती पंतप्रधान म्हटले. मात्र, त्याविरोधात काँग्रेसने अनेक महत्त्वाची तथ्ये मांडली. मनमोहन सिंग यांची पंतप्रधानपदी निवड करण्यात आल्याचे काँग्रेसने म्हटले आहे, कारण त्यावेळी त्यांचा चेहरा बाजार आणि सुधारणा समर्थकांमध्ये सर्वाधिक मान्य होता.
पंतप्रधान या नात्याने मनमोहन सिंग यांनी देखील कबूल केले होते की 2008 पर्यंत त्यांनी कॉमन मिनिमम प्रोग्राम अंतर्गत काम केले होते. मात्र, त्यांच्या सरकारला सपाचा पाठिंबा मिळाल्यावर त्यांनी हळूहळू डाव्या आणि 10 जनपथ रोडपासून दुरावले. 2009 मध्ये विजयानंतर मनमोहन सिंग सरकारच्या अजेंड्यावर जोमाने काम करू लागले. गांधी कुटुंबाने खूप प्रयत्न केले, पण २०११-१२ नंतर त्यांना रोखण्यात अपयश आले. 2012 मधील मंत्रिमंडळ फेरबदल हे त्याचे उदाहरण आहे.
मनमोहन सिंग यांचे ‘ॲक्सिडेंटल प्राइम मिनिस्टर’ असे वर्णन करणारे संजय बारू यांचे पुस्तक समोर आल्यावर पीएमओनेही नाराजी व्यक्त केली होती. पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांच्या कार्यालयाने कार्यालयाचा दुरुपयोग आणि व्यावसायिक फायदा मिळवण्याचा हेतू असल्याचे निवेदन जारी केले होते.
संजय बारू यांनी त्यांच्या पुस्तकात म्हटले आहे की, मी मनमोहन सिंग यांचा मीडिया सल्लागार असताना पुस्तक लिहिण्याचा विचार कधीच केला नव्हता. त्यामुळे मी माझ्या कार्यकाळातील काही महत्त्वाच्या घडामोडींच्या नोंदी केल्या असल्या तरी मी कोणतीही डायरी ठेवली नाही.
बारू म्हणाले, “2012 च्या शेवटपर्यंत मी पुस्तक लिहायचे की नाही हे ठरवले नव्हते. माझा असा विश्वास होता की एखाद्या नेत्याची प्रशंसा किंवा तिरस्कार करणे स्वाभाविक आहे, परंतु त्याची थट्टा केली जाऊ नये. 2008 मध्ये जेव्हा मी PMO सोडले होते. प्रसारमाध्यमांनी त्यांना ‘सिंग’ म्हटले आणि चार वर्षांनंतर एका वृत्तपत्राने त्यांना ‘सिन’ किंग’ असे संबोधले.
संजय बारू लिहितात- त्यांनी (मनमोहन) अनेक चुका केल्या, त्यांचा उल्लेख या पुस्तकात करण्यात अजिबात संकोच नाही. पहिली टर्म ठीक होती, पण दुसरी टर्म आर्थिक घोटाळे आणि वाईट बातमीने भरलेली होती. राजकारणावरील नियंत्रणही त्यांनी गमावले. कार्यालय (PMO) कुचकामी ठरले. त्यांना पत्रकार, मुत्सद्दी, उद्योजक, नेते आणि मित्रमंडळींनी अनेक प्रश्न विचारले. जसे, यूपीए वन यूपीए टू पेक्षा जास्त यशस्वी होते का? पंतप्रधानांची प्रतिमा का डागाळली? पंतप्रधान मनमोहन आणि काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी यांचे नाते कसे आहे? तुम्ही पीएमओ का सोडला?
संजय बारू यांनी काही वैयक्तिक कारणांमुळे पीएमओ सोडल्याचे लिहिले आहे. मात्र, हा शेवटचा प्रश्न सोडला तर इतर सर्व प्रश्नांची उत्तरे पुस्तकात देण्यात आली आहेत. संजय बारू यांच्या मते, 2009 च्या लोकसभा निवडणुकीत मनमोहन सिंग विजयाचे शिल्पकार होते यात शंका नाही. पण त्याचे श्रेय त्याला मिळाले नाही.
